Auteurs en portretrecht

Auteursrecht is het recht van de maker of een eventuele rechtverkrijgende van een werk van literatuurwetenschap of kunst om te bepalen hoe, waar en wanneer zijn werk wordt openbaar gemaakt of verveelvoudigd. Het auteursrecht ontstaat in de meeste landen (waaronder Nederland en België) van rechtswege, als gevolg van de Conventie van Bern (1886). Men hoeft niets te deponeren of te registreren.

Aanvankelijk was het auteursrecht bedoeld voor de bescherming van uitgevers en de tekst van boeken, pas later voor de schrijvers zelf, maar door een geleidelijke uitbreiding van het werkingsgebied is het tegenwoordig ook op veel andere zaken van toepassing, zoals toespraken, software, foto’s, films, opgenomen muziek, beeldende kunstwerken, bouwwerken en journalistiek werk.

Het portretrecht is het recht van een geportretteerde persoon om zich in bepaalde gevallen te verzetten tegen publicatie van hun portret.

Onder portret wordt in dit verband verstaan elke zichtbare weergave waarop iemand herkenbaar is afgebeeld, bijvoorbeeld in een foto, schilderij, tekening of in filmbeelden. Als er op een foto of film meerdere personen te zien zijn, heeft elk van hen het portretrecht.

Dit artikel behandelt slechts de situatie in Nederland. In België wordt dit het recht op afbeelding genoemd.

Het portretrecht is een aspect van het auteursrecht; het wordt in Nederland geregeld in de artikelen 19-21 van de Auteurswet.[1] Het verschil tussen portretrecht en auteursrecht kan worden uitgelegd aan de hand van het volgende voorbeeld. Als een fotograaf iemand op de foto zet, komt het portretrecht toe aan de afgebeelde persoon en de auteursrechten komen in beginsel toe aan de fotograaf.

Er zijn in de Nederlandse wetgeving enkele verschillen tussen het auteursrecht en het portretrecht:

  • Het portretrecht is persoonlijk; het kan alleen worden uitgeoefend door of namens de afgebeelde persoon (of diens nabestaanden). Het auteursrecht kan daarentegen vervreemd. Het kan worden overgedragen aan een ander, bijvoorbeeld aan een uitgever of platenmaatschappij (art. 2 Aw). Ook kan het stilzwijgend overgaan naar een werkgever, indien de fotograaf in loondienst werkzaam is en niet uitdrukkelijk anders is overeengekomen (art. 7 Aw).
  • Het portretrecht geldt tot 10 jaar na het overlijden van de afgebeelde persoon.[bron?] Het auteursrecht geldt tot 70 jaar na het overlijden van de maker (art. 37 Aw).

 

Portret

Het juridische begrip portret is breder dan hoe het woord “portret” in het dagelijkse spraakgebruik wordt gebruikt. Voor een portret is niet vereist dat de geportretteerde daarvoor heeft geposeerd: ook een foto, die stiekem is gemaakt, kan een portret zijn.[2] Ook is niet in alle gevallen vereist dat het gelaat van de geportretteerde zichtbaar is. In het Naturiste-arrest heeft de Hoge Raad bepaald dat ook slechts de afbeelding van een “typerende lichaamshouding” een portret kan opleveren.[3] Bovendien hoeft de geportretteerde niet voor iedereen herkenbaar te zijn, maar is het voldoende dat de geportretteerde herkend kan worden door iemand die de geportretteerde kent.[4] Deze ruime eisen resulteren erin dat ook een foto van een verdachte, voorzien van een zwart balkje, toch nog kan worden aangemerkt als portret.[5] Ook een getekende karikatuur van Jan Peter Balkenende werd door de rechter aangemerkt als portret.[6]

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *